Mity o kordycepsie

Kordyceps reklamuje się jako «himalajski doping», który rzekomo jednocześnie podnosi wytrzymałość, testosteron i libido. Wokół tego grzyba narosło więcej legend niż wokół jakiegokolwiek innego suplementu z działu adaptogenów. Redakcja zebrała najpopularniejsze twierdzenia i sprawdziła, które z nich wytrzymują zderzenie z badaniami kontrolowanymi.

Skąd wzięła się legenda o kordycepsie

Popularność kordycepsu na Zachodzie zaczęła się od jednej historii. W 1993 roku chińskie biegaczki na średnich dystansach ustanowiły kilka rekordów świata, a ich trener publicznie powiązał sukces z «tradycyjnymi środkami tonizującymi», wśród których wymieniano i kordyceps. Później część zawodniczek z tej grupy zdyskwalifikowano za doping, jednak legenda o «magicznym grzybie» już żyła własnym życiem.

Drugie źródło mitów to tradycyjna medycyna chińska i tybetańska. TamOphiocordyceps sinensis(dawniejCordyceps sinensis) przez wieki uważano za środek do «wzmacniania płuc i nerek». Podobne opisy we współczesnym marketingu często tłumaczy się na język fizjologii sportu, choć nie mają one bezpośredniego związku z mierzalnymi wskaźnikami w rodzaju maksymalnego poboru tlenu.

Trzeci czynnik to cena. Dziki kordyceps zbierany na wysokogórskich łąkach Tybetu należy do najdroższych produktów naturalnych na świecie. Wysoka cena automatycznie tworzy oczekiwanie nadzwyczajnej skuteczności, choć cenę wyznaczają rzadkość i trudność zbioru, a nie udowodniona siła farmakologiczna.

Wreszcie w badaniach laboratoryjnych na komórkach i zwierzętach kordyceps i jego metabolit kordycepina rzeczywiście wykazują ciekawe efekty — od wpływu na metabolizm ATP po działanie przeciwzapalne. Problem w tym, że marketing przenosi wyniki z probówki wprost na człowieka, pomijając etap badań klinicznych.

Mit 1–2: «naturalny doping» i skok VO2max

Mit 1: kordyceps działa jak legalny doping.Żadne badanie kontrolowane nie wykazało efektów porównywalnych z farmakologicznymi środkami zwiększającymi wytrzymałość. Kordyceps nie znajduje się na Liście zakazów WADA właśnie dlatego, że nie ma udowodnionego działania, które dawałoby istotną przewagę. Status «niezakazany» nie jest oznaką ukrytej siły, lecz raczej odzwierciedleniem skromnego efektu.

Mit 2: suplement istotnie podnosi VO2max.Najczęściej cytuje się pracę Chen i wsp. (2010) ze standaryzowanym ekstraktem Cs-4: u zdrowych osób starszych po 12 tygodniach przyjmowania próg metaboliczny i próg wentylacyjny wzrosły umiarkowanie. Były to jednak nietrenujące osoby starsze, a efekt na VO2max był nieznaczny. U wytrenowanych kolarzy badania Parcell (2004) i Earnest (2004) nie wykazały poprawy wytrzymałości w porównaniu z placebo.

Nieco bardziej obiecujące dane uzyskała grupa Hirsch (2017) dlaCordyceps militarisw składzie mieszanki grzybów: po trzech tygodniach przyjmowania u uczestników umiarkowanie wzrosły VO2max i czas do wyczerpania podczas pracy o wysokiej intensywności. Jednak próba była niewielka, produkt zawierał kilka grzybów, a po jednorazowym przyjęciu efektu nie obserwowano.

Zatem uczciwe sformułowanie brzmi tak: w części badań, głównie na osobach nietrenujących, stwierdzano niewielkie zmiany poszczególnych wskaźników; u wytrenowanych sportowców przekonującego efektu nie udowodniono. To bardzo daleko od obietnic «plus 20% wytrzymałości».

Mit 3–4: testosteron i «grzyb z gąsienicy»

Mit 3: kordyceps podnosi testosteron.To twierdzenie opiera się na eksperymentach na gryzoniach i hodowlach komórkowych komórek Leydiga, gdzie kordycepina lub ekstrakty zmieniały syntezę steroidów. Badań randomizowanych, które wykazałyby klinicznie istotny wzrost testosteronu u zdrowych mężczyzn, redakcja nie znalazła. Przenoszenie wyników ze szczurów na ludzi jest niepoprawne: dawki, biodostępność i regulacja hormonów istotnie się różnią.

Warto pamiętać i o czymś innym: nawet gdyby suplement nieznacznie zmienił poziom testosteronu w granicach normy, nie oznaczałoby to zauważalnego wpływu na masę mięśniową. Jak pokazują badania nad tym hormonem, istotne efekty anaboliczne wiążą się z ponadfizjologicznymi stężeniami, których suplementy roślinne czy grzybowe nie wytwarzają.

Mit 4: każdy kordyceps to grzyb, który wyrósł na gąsienicy.DzikiO. sinensisrzeczywiście pasożytuje na larwach motyli. Ale zdecydowana większość produktów na rynku to hodowana grzybnia lub owocnikiCordyceps militaris, wyhodowane na podłożu zbożowym lub płynnym. Gąsienica nie jest wykorzystywana w produkcji, co zresztą czyni produkt bardziej stabilnym pod względem składu.

Kryje się tu pewien niuans: grzybnia wyhodowana na zbożu może zawierać znaczny udział samego podłoża — skrobi. Dlatego na etykiecie warto szukać nie tylko słowa «kordyceps», ale też zawartości beta-glukanów, kordycepiny lub adenozyny, a także informacji, czy to owocnik, czy grzybnia.

Mit 5–6: bezpieczeństwo i «im drożej, tym lepiej»

Mit 5: naturalne oznacza absolutnie bezpieczne.W krótkich badaniach klinicznych kordyceps był dobrze tolerowany, a skutki uboczne ograniczały się do dyskomfortu żołądkowego. Jednak długotrwałych badań bezpieczeństwa jest mało. Istnieją teoretyczne zastrzeżenia dotyczące łączenia z lekami przeciwzakrzepowymi, immunosupresyjnymi i preparatami obniżającymi poziom glukozy, a także przyjmowania przy chorobach autoimmunologicznych ze względu na działanie immunomodulujące.

Osobny temat to zanieczyszczenia. Dziki kordyceps i produkty z niego wielokrotnie badano pod kątem zawartości metali ciężkich, w tym arsenu. Regulatorzy w Chinach swego czasu ostrzegali przed długotrwałym spożywaniem surowego dzikiego grzyba z powodu tego problemu. Rzetelni producenci surowca z hodowli dostarczają certyfikaty analizy na metale i mikrobiologię.

Mit 6: im droższy produkt, tym skuteczniejszy.Cena dzikiego grzyba odzwierciedla rzadkość, a nie stężenie substancji czynnych. W badaniach klinicznych stosowano głównie standaryzowane ekstrakty z hodowli, na przykład Cs-4 lub proszekC. militaris. Czyli to właśnie «tańszy» produkt z hodowli ma lepszą bazę dowodową niż dziki.

• Szukaj oznaczenia gatunku:C. militarislubO. sinensis(Cs-4).
• Zwracaj uwagę na standaryzację pod kątem kordycepiny, adenozyny lub polisacharydów.
• Ustalaj, czy to owocnik, czy grzybnia na podłożu.
• Żądaj certyfikatu analizy na metale ciężkie i czystość mikrobiologiczną.

Co naprawdę mówią dane

Jeśli zebrać dostępne badania razem, obraz wychodzi powściągliwy. Kordyceps ma ciekawą biochemię i, być może, łagodny wpływ na tolerancję wysiłku o wysokiej intensywności u osób nietrenujących. Dla wytrenowanych sportowców brakuje przekonujących dowodów, a konsensus MKOl w sprawie suplementów diety (Maughan et al., 2018) nie zalicza kordycepsu do suplementów o udowodnionym działaniu ergogenicznym.

Realistyczne oczekiwania wobec kordycepsu to w najlepszym razie niewielka poprawa samopoczucia i tolerancji intensywnej pracy po kilku tygodniach regularnego przyjmowania. Nie zastąpi on prawidłowo zbudowanego procesu treningowego, snu i odżywiania, a efekty, jeśli są, są znacznie mniejsze niż wpływ kofeiny czy kreatyny.

Ważne jest również, że w większości badań stosowano konkretne standaryzowane produkty. Wyników jednego surowca nie można automatycznie przenosić na dowolną kapsułkę z napisem «kordyceps» na sklepowej półce.

Dla głębszego zrozumienia tematu polecamy nasze materiały «Z czym łączyć kordyceps», «Adaptogeny w sporcie: co jest udowodnione» oraz przegląd o kofeinie jako suplemencie z najsilniejszą bazą dowodową dla wytrzymałości.

Wnioski redakcji

Większość głośnych twierdzeń o kordycepsie — «naturalny doping», skok testosteronu, natychmiastowy efekt — nie ma potwierdzenia w badaniach klinicznych na ludziach. Legenda wyrosła z historii sportowego skandalu, tradycyjnej medycyny i wysokiej ceny dzikiego grzyba.

Umiarkowane sygnały istnieją jedynie dla pojedynczych wskaźników u osób nietrenujących i dla standaryzowanych produktów z hodowli. Jeśli zdecydowałeś się spróbować suplementu, wybieraj produkt z podanym gatunkiem, standaryzacją i certyfikatem analizy, a oczekiwania utrzymuj skromne.

Bibliografia

1. Chen S, Li Z, Krochmal R, et al. Effect of Cs-4 (Cordyceps sinensis) on exercise performance in healthy older subjects: a double-blind, placebo-controlled trial. J Altern Complement Med. 2010;16(5):585–590.
2. Parcell AC, Smith JM, Schulthies SS, et al. Cordyceps Sinensis (CordyMax Cs-4) supplementation does not improve endurance exercise performance. Int J Sport Nutr Exerc Metab. 2004;14(2):236–242.
3. Earnest CP, Morss GM, Wyatt F, et al. Effects of a commercial herbal-based formula on exercise performance in cyclists. Med Sci Sports Exerc. 2004;36(3):504–509.
4. Hirsch KR, Smith-Ryan AE, Roelofs EJ, et al. Cordyceps militaris improves tolerance to high-intensity exercise after acute and chronic supplementation. J Diet Suppl. 2017;14(1):42–53.
5. Tuli HS, Sharma AK, Sandhu SS, Kashyap D. Cordycepin: a bioactive metabolite with therapeutic potential. Life Sci. 2013;93(23):863–869.
6. Maughan RJ, Burke LM, Dvorak J, et al. IOC consensus statement: dietary supplements and the high-performance athlete. Br J Sports Med. 2018;52(7):439–455.
7. World Anti-Doping Agency. The World Anti-Doping Code International Standard: Prohibited List. Montreal: WADA; оновлюється щороку.