Primobolan Depot (metenolon enantat) i nerki: co wiadomo o obciążeniu

Primobolan Depot często uważa się za jeden z «najłagodniejszych» sterydów, ale czy jest to słuszne w odniesieniu do nerek? Redakcja przeanalizowała, jakie mechanizmy uszkodzenia nerek opisano u użytkowników sterydów anabolicznych, dlaczego standardowe badania u sportowców mogą wprowadzać w błąd i na jakie objawy warto zwracać uwagę.

Co wiadomo o metenolonie enantacie

Primobolan Depot to nazwa handlowa metenolonu enantatu, wstrzykiwanej formy androgenu, pochodnej dihydrotestosteronu. Jego cząsteczka (1-metylo-5α-androst-1-en-17β-ol-3-on) nie ulega aromatyzacji do estrogenów i nie jest 17α-alkilowana, czyli nie ma charakterystycznej dla sterydów w tabletkach wyraźnej bezpośredniej hepatotoksyczności.

Metenolon miał historię medyczną: w wielu krajach stosowano go przy niedokrwistości aplastycznej, stanach wyniszczenia i w niektórych innych sytuacjach klinicznych. Z czasem jego zastosowanie medyczne znacznie się ograniczyło, i w większości krajów dziś preparat nie jest dostępny jako zarejestrowany lek.

Co do nerek sytuacja jest typowa dla sterydów anabolicznych: specjalnych badań bezpieczeństwa nerkowego właśnie metenolonu enantatu nie ma. Jednak zgromadzono dane o uszkodzeniu nerek u użytkowników androgenów ogólnie, i właśnie je redakcja omawia w tym artykule.

W środowisku sportowym primobolan ma reputację preparatu «łagodnego» i «bezpiecznego». Ta reputacja dotyczy głównie braku efektów estrogenowych i względnie umiarkowanej androgenności, ale nie ma naukowego potwierdzenia co do bezpieczeństwa narządowego, w tym nerek.

Mechanizmy obciążenia nerek

Literatura kliniczna opisuje kilka mechanizmów, przez które sterydy anaboliczne mogą szkodzić nerkom. Część z nich wiąże się z bezpośrednim działaniem androgenów, część — z charakterystycznym trybem życia użytkowników: przerostem mięśni, wysokobiałkową dietą, suplementami i lekami przeciwbólowymi.

• Hemodynamiczny:zwiększenie masy mięśniowej i masy ciała podnosi obciążenie kłębuszków (hiperfiltracja).
• Nadciśnieniowy:androgeny mogą podnosić ciśnienie tętnicze, a nadciśnienie to jedna z głównych przyczyn przewlekłej choroby nerek.
• Bezpośredni komórkowy:dane eksperymentalne wskazują na wpływ androgenów na podocyty i komórki mezangialne.
• Rabdomioliza:nadmierne treningi na tle preparatów mogą spowodować rozpad mięśni i ostre uszkodzenie nerek.
• Środki towarzyszące:częste stosowanie NLPZ, diuretyków, stymulantów.

Najbardziej znaną pracą jest seria przypadków Herlitz i wsp. (2010) w Journal of the American Society of Nephrology: u dziesięciu kulturystów, którzy długotrwale stosowali sterydy anaboliczne, stwierdzono ogniskowe segmentalne stwardnienie kłębuszków nerkowych (FSGS) z białkomoczem i obniżoną funkcją nerek. Autorzy powiązali uszkodzenie z połączeniem hiperfiltracji wskutek masy ciała i możliwego bezpośredniego działania androgenów.

U części pacjentów z tej serii po odstawieniu sterydów i zmniejszeniu masy ciała białkomocz się zmniejszał, a funkcja nerek stabilizowała. Jednak w pojedynczych przypadkach uszkodzenie postępowało. Podkreśla to wagę wczesnego wykrycia.

Opisano również żółtaczkę cholestatyczną z uszkodzeniem nerek wałeczkami żółciowymi, ale wiąże się ona głównie z 17α-alkilowanymi sterydami doustnymi, do których metenolon enantat nie należy.

Kreatynina i białko w moczu: jak prawidłowo interpretować badania

Główna trudność praktyczna to interpretacja badań. Poziom kreatyniny we krwi zależy nie tylko od funkcji nerek, ale i od masy mięśniowej. U osoby o dużej masie mięśniowej kreatynina może być wyższa od «normy» przy zdrowych nerkach, a szacunkowy współczynnik przesączania kłębuszkowego (eGFR) — fałszywie zaniżony.

Przyjmowanie kreatyny jako suplementu również podnosi poziom kreatyniny we krwi. Duża ilość białka w diecie i intensywne treningi w przeddzień badania to dwa kolejne czynniki zniekształcające wynik.

Wytyczne kliniczne KDIGO zalecają, aby do potwierdzenia obniżonej funkcji nerek w przypadkach wątpliwych stosować cystatynę C, a do oceny uszkodzenia — stosunek albumina/kreatynina w moczu. Właśnie te wskaźniki są najbardziej miarodajne dla sportowców.

Dla uzyskania poprawnych wyników badania warto wykonywać po 48–72 godzinach bez intensywnych treningów, informując lekarza o przyjmowaniu kreatyny, wysokobiałkowej diecie i wszelkich preparatach hormonalnych.

Czynniki zwiększające ryzyko

Ryzyko uszkodzenia nerek na tle androgenów nie jest jednakowe dla wszystkich. Przegląd Pope i wsp. (2014) podkreśla, że poważne powikłania narządowe częściej występują u osób z wieloletnim stażem, które łączą kilka preparatów.

Szczególnie ostrożne powinny być osoby z już istniejącymi chorobami nerek, cukrzycą, nadciśnieniem, wywiadem rodzinnym patologii nerek. Dla nich nawet «łagodne» z reputacji preparaty mogą stać się krytycznym dodatkowym obciążeniem.

Odwodnienie podczas «redukcji», sauny, diuretyki i gwałtowne ograniczenie płynów przed zawodami to kolejny czynnik zwiększający ryzyko ostrego uszkodzenia nerek, zwłaszcza w połączeniu z intensywnymi treningami.

Regularne stosowanie NLPZ do uśmierzania bólu stawów i mięśni obniża przepływ krwi w nerkach. Na tle podwyższonego ciśnienia i hiperfiltracji tworzy to dodatkowe ryzyko.

Niepokojące objawy i kiedy zgłosić się do lekarza

Przewlekłe uszkodzenie nerek długo przebiega bezobjawowo, dlatego nie można polegać na samopoczuciu. Jednocześnie są oznaki, które wymagają szybkiego zgłoszenia się do lekarza.

Przede wszystkim to pienisty mocz (możliwy wskaźnik białkomoczu), obrzęki nóg czy twarzy, ciemny mocz koloru «coca-coli» po treningu (możliwa rabdomioliza), gwałtowne zmniejszenie ilości moczu, utrzymujące się wysokie ciśnienie tętnicze.

Ciemny mocz wraz z silnym bólem mięśni po wysiłku to stan nagły. Rabdomioliza może doprowadzić do ostrej niewydolności nerek, i tu ważne są godziny.

Osobom z doświadczeniem stosowania androgenów redakcja radzi co najmniej raz w roku sprawdzać kreatyninę z cystatyną C, stosunek albumina/kreatynina w moczu i ciśnienie tętnicze, informując lekarza o swoim wywiadzie.

Wnioski redakcji

Specyficznych danych o bezpieczeństwie nerkowym metenolonu enantatu nie ma, a reputacja «łagodnego» preparatu nie ma naukowych podstaw co do bezpieczeństwa narządowego.

Dla sterydów anabolicznych jako klasy opisano FSGS, nadciśnienie i ostre uszkodzenie nerek związane z rabdomiolizą; ryzyko rośnie wraz z czasem stosowania, masą ciała i czynnikami towarzyszącymi.

Dla poprawnej oceny nerek u sportowców ważne są cystatyna C i albumina/kreatynina w moczu, a nie tylko kreatynina.

Polecamy przeczytać także nasze materiały o wpływie primobolanu depot na psychikę, skórę i włosy.

Bibliografia

1. Herlitz LC, Markowitz GS, Farris AB, et al. Development of focal segmental glomerulosclerosis after anabolic steroid abuse. J Am Soc Nephrol. 2010;21(1):163–172.
2. Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO) CKD Work Group. KDIGO 2012 clinical practice guideline for the evaluation and management of chronic kidney disease. Kidney Int Suppl. 2013;3(1):1–150.
3. Pope HG Jr, Wood RI, Rogol A, et al. Adverse health consequences of performance-enhancing drugs: an Endocrine Society scientific statement. Endocr Rev. 2014;35(3):341–375.
4. Kicman AT. Pharmacology of anabolic steroids. Br J Pharmacol. 2008;154(3):502–521.
5. Hartgens F, Kuipers H. Effects of androgenic-anabolic steroids in athletes. Sports Med. 2004;34(8):513–554.
6. World Anti-Doping Agency. The Prohibited List: International Standard (S1.1 Anabolic androgenic steroids). Montreal: WADA; чинна редакція.